Kalandrowanie dzianin i tkanin – jaki daje efekt?
Kalandrowanie to jeden z procesów mechanicznego wykańczania materiałów, który może zmienić wygląd, gładkość, grubość i chwyt powierzchni. Odpowiednio dobrane parametry pozwalają uzyskać materiał bardziej wyrównany, sprasowany lub delikatnie połyskujący.
W ramach usług naszej farbiarni i wykańczalni kalandrowanie może stanowić jeden z etapów kompleksowego barwienia i wykańczania dzianin oraz tkanin. Zakres procesu powinien być dopasowany do rodzaju włókien, konstrukcji materiału, oczekiwanego efektu oraz jego późniejszego zastosowania.
Najważniejsze informacje w skrócie
- Kalandrowanie polega na przeprowadzeniu materiału pomiędzy dociskanymi do siebie walcami.
- Na rezultat wpływają przede wszystkim nacisk, temperatura, prędkość prowadzenia materiału i rodzaj zastosowanych walców.
- Proces może wygładzić powierzchnię, ograniczyć jej przestrzenność, zmniejszyć grubość i zmienić połysk.
- Kalandrowanie nie jest tym samym co kompaktowanie ani strzyżenie materiału.
- Zbyt intensywne parametry mogą nadmiernie spłaszczyć strukturę albo zmienić chwyt i elastyczność dzianiny.
- Oczekiwany efekt należy sprawdzić na próbce wykonanej z docelowego materiału.
Na czym polega kalandrowanie?
Podczas kalandrowania dzianina lub tkanina przechodzi pomiędzy co najmniej dwoma obracającymi się walcami. Walce wywierają kontrolowany nacisk na powierzchnię materiału, a zależnie od technologii mogą być również podgrzewane.
Połączenie nacisku, temperatury i prędkości przesuwu powoduje sprasowanie oraz uporządkowanie powierzchni. Materiał może stać się bardziej gładki, równomierny, płaski i zwarty. W określonych warunkach można również uzyskać wyraźniejszy połysk lub zmienić sposób odbijania światła przez powierzchnię.
Nie istnieje jednak jeden uniwersalny zestaw parametrów właściwy dla wszystkich materiałów. Bawełna, poliester, poliamid, wiskoza i mieszanki włókien mogą inaczej reagować na temperaturę oraz nacisk. Znaczenie ma również to, czy powierzchnia jest gładka, drapana, szczotkowana lub pokryta dodatkową apreturą.
Jak przebiega proces?
Przed rozpoczęciem kalandrowania należy określić aktualne parametry materiału oraz rezultat, który ma zostać osiągnięty. Ważne są między innymi skład, gramatura, szerokość, grubość, konstrukcja i kierunek prowadzenia dzianiny lub tkaniny.
Materiał jest następnie równomiernie podawany pomiędzy walce. W zależności od ustawień kontroluje się:
- siłę docisku,
- temperaturę walca,
- prędkość przesuwu,
- liczbę przejść,
- napięcie materiału,
- sposób chłodzenia i odbioru gotowej partii.
Ostateczny rezultat zależy od wzajemnego dopasowania tych parametrów. Zwiększenie nacisku nie zawsze oznacza poprawę jakości. Może mocniej wygładzić powierzchnię, ale jednocześnie nadmiernie zmniejszyć grubość lub zmienić naturalny chwyt materiału.
Jaki efekt może dać kalandrowanie?
Kalandrowanie może przede wszystkim wygładzić i uporządkować powierzchnię materiału. Nacisk walców spłaszcza drobne nierówności, dzięki czemu dzianina lub tkanina może stać się bardziej jednolita i zwarta. Efekt jest szczególnie widoczny w przypadku materiałów o lekko przestrzennej lub nieregularnej strukturze. Proces może również zmienić sposób odbijania światła przez powierzchnię i nadać jej delikatny połysk. Nie oznacza to jednak, że każdy materiał po kalandrowaniu stanie się wyraźnie błyszczący. Intensywność efektu zależy między innymi od rodzaju włókien, zastosowanych walców, temperatury oraz siły docisku.
Pod wpływem nacisku materiał może zostać spłaszczony, a jego grubość może się zmniejszyć. Jednocześnie powierzchnia może stać się gładsza, bardziej zwarta lub nieco sztywniejsza. Oczekiwany chwyt powinien być dopasowany do przeznaczenia materiału, ponieważ innych właściwości wymaga lekka odzież, a innych podszewka, odzież wierzchnia czy materiał techniczny. Kalandrowanie może również ograniczyć przestrzenność struktury i zmniejszyć widoczność wypukłych elementów. W przypadku materiałów o wyraźnym reliefie zbyt intensywny proces może jednak osłabić ich charakterystyczny wygląd.
Wyrównana i wygładzona powierzchnia może być korzystna przed kolejnymi etapami produkcji. Kalandrowanie powinno być jednak odpowiednio zaplanowane w całym procesie technologicznym, ponieważ jego rezultat może zależeć od tego, czy zostanie wykonane przed, czy po zastosowaniu innych wykończeń.
Kalandrowanie dzianin i tkanin – możliwe rezultaty
| Oczekiwany efekt | Co może zmienić proces? | Co należy kontrolować? |
| Gładsza powierzchnia | Spłaszczenie drobnych nierówności | Wygląd obu stron materiału |
| Większy połysk | Zmiana sposobu odbijania światła | Równomierność efektu |
| Mniejsza grubość | Sprasowanie struktury | Grubość i gramatura |
| Bardziej zwarty chwyt | Uporządkowanie powierzchni | Miękkość i elastyczność |
| Ograniczenie reliefu | Spłaszczenie wypukłych elementów | Zachowanie wzoru i struktury |
| Przygotowanie do dalszej obróbki | Wyrównanie powierzchni | Zgodność z kolejnymi procesami |
Czy kalandrowanie zawsze nadaje materiałowi połysk?
Nie. Połysk jest jednym z możliwych rezultatów, ale nie musi być głównym celem procesu.
Na końcowy wygląd wpływają:
- rodzaj włókien,
- budowa przędzy,
- konstrukcja dzianiny lub tkaniny,
- rodzaj i powierzchnia walców,
- temperatura,
- nacisk,
- prędkość prowadzenia,
- wcześniej zastosowane apretury.
Przy odpowiednio dobranych parametrach efektem może być przede wszystkim wygładzenie i wyrównanie powierzchni, bez uzyskania mocnego połysku.
Do jakich materiałów można stosować kalandrowanie?
Kalandrowaniu mogą być poddawane różne dzianiny i tkaniny wykonane z włókien naturalnych, syntetycznych oraz mieszanek. Możliwość przeprowadzenia procesu należy jednak zawsze oceniać indywidualnie. Technologia jest stosowana między innymi przy materiałach bawełnianych, poliestrowych, poliamidowych i mieszanych.
Szczególnej ostrożności mogą wymagać:
- bardzo elastyczne dzianiny,
- materiały zawierające elastan,
- powierzchnie drapane lub szczotkowane,
- delikatne dzianiny o otwartej strukturze,
- materiały z nadrukiem albo specjalistyczną apreturą,
- dzianiny, w których istotne jest zachowanie przestrzenności.
Sam skład surowcowy nie wystarczy do podjęcia decyzji. Dwie dzianiny z bawełny mogą inaczej reagować na proces ze względu na różną gramaturę, konstrukcję i wcześniejsze wykończenie.
Gdzie stosuje się materiały kalandrowane?
Odzież codzienna i modowa
Kalandrowanie może być stosowane, gdy projekt wymaga bardziej gładkiej, uporządkowanej lub delikatnie połyskującej powierzchni. Efekt może wpływać na sposób prezentowania koloru oraz estetykę gotowej odzieży.
Odzież zewnętrzna
Bardziej zwarta powierzchnia może być pożądana w wybranych materiałach przeznaczonych na kurtki, kamizelki, spodnie i inne elementy odzieży wierzchniej. Nie należy jednak utożsamiać kalandrowania z nadaniem pełnej wodoodporności.
Podszewki i lekkie materiały
Wygładzenie powierzchni może ułatwiać przesuwanie się poszczególnych warstw odzieży względem siebie. Oczekiwany efekt należy jednak ocenić wraz ze zmianą chwytu i przepuszczalności materiału.
Odzież robocza i specjalistyczna
W niektórych realizacjach ważna jest zwarta, równa powierzchnia lub określona grubość materiału. Parametry procesu powinny wtedy wynikać ze specyfikacji produktu i wymaganych badań.
Kalandrowanie a kompaktowanie – czym się różnią?
Oba procesy wykorzystują mechaniczne oddziaływanie na materiał, ale ich podstawowe cele są inne.
| Kalandrowanie | Kompaktowanie |
| Koncentruje się głównie na powierzchni, wyglądzie i chwycie | Koncentruje się głównie na kurczliwości i stabilności wymiarowej |
| Może zwiększyć gładkość i połysk | Mechanicznie zagęszcza strukturę dzianiny |
| Może zmniejszyć grubość materiału | Może wpłynąć na długość, szerokość i gramaturę |
| Wykorzystuje nacisk walców, często również temperaturę | Wykorzystuje mechanizm kompresyjnego skracania materiału |
| Dobierane jest pod kątem oczekiwanego efektu powierzchniowego | Dobierane jest pod kątem zachowania wymiarów po pielęgnacji |
Procesy mogą się uzupełniać, ale jeden nie powinien automatycznie zastępować drugiego.
Kalandrowanie a strzyżenie materiału
Kalandrowanie wygładza i sprasowuje powierzchnię poprzez nacisk walców. Strzyżenie działa inaczej — mechanicznie przycina włókna lub okrywę do określonej wysokości.
Jeżeli problemem są nierówne, wystające włókna, właściwym procesem może być strzyżenie. Jeżeli celem jest sprasowanie, wygładzenie albo zmiana połysku, częściej rozważa się kalandrowanie. W niektórych realizacjach oba procesy mogą występować w odpowiednio zaplanowanej kolejności.
Od czego zależy efekt kalandrowania?
- Skład materiału – włókna naturalne i syntetyczne różnie reagują na temperaturę oraz nacisk. Szczególnie istotne jest ustalenie bezpiecznej temperatury dla materiałów zawierających włókna termoplastyczne lub elastan.
- Konstrukcja dzianiny albo tkaniny – zwarty materiał zachowa się inaczej niż lekka, otwarta dzianina. Kalandrowanie może również mocniej zmienić materiały o wypukłej powierzchni niż struktury pierwotnie gładkie.
- Nacisk walców – większy docisk może prowadzić do silniejszego wygładzenia i spłaszczenia. Jednocześnie rośnie ryzyko zmiany grubości, chwytu i elastyczności.
- Temperatura – podwyższona temperatura może utrwalać lub wzmacniać efekt, ale musi być dostosowana do rodzaju włókien i wcześniej zastosowanych środków wykańczających.
- Prędkość prowadzenia materiału – prędkość wpływa na czas kontaktu z walcami. Zmiana prędkości może więc wpłynąć na intensywność całego procesu.
- Wcześniejsze wykończenie – barwienie, zmiękczanie, apreturowanie, szczotkowanie albo drukowanie mogą zmienić reakcję materiału na nacisk i temperaturę. Dlatego kolejność operacji powinna zostać ustalona przed rozpoczęciem produkcji.
Czy kalandrowanie może wpłynąć na właściwości użytkowe?
Tak. Proces może zmienić nie tylko wygląd, lecz również grubość, sztywność, elastyczność, przepuszczalność powietrza i zachowanie wilgoci. Kierunek oraz skala tych zmian zależą jednak od konkretnego materiału i zastosowanych parametrów.
Badania jednej dzianiny z poliestru pochodzącego z recyklingu wykazały między innymi zmniejszenie grubości oraz zmianę niektórych właściwości związanych z wilgocią. Autorzy podkreślili jednocześnie, że oddziaływanie procesu musi być oceniane dla konkretnego materiału, a niewłaściwie dobrane ciśnienie i temperatura mogą prowadzić do niepożądanych zmian.
Z tego względu rezultat powinien być oceniany nie tylko wizualnie. Zależnie od zastosowania warto sprawdzić także parametry techniczne dzianiny lub tkaniny.
Jakie parametry warto sprawdzić po procesie?
Po kalandrowaniu można kontrolować między innymi:
| Parametr | Dlaczego jest ważny? |
| Wygląd powierzchni | Pokazuje równomierność wygładzenia i połysku |
| Grubość | Może zmniejszyć się pod wpływem nacisku |
| Gramatura | Powinna odpowiadać specyfikacji gotowego materiału |
| Szerokość | Może zmienić się podczas prowadzenia |
| Chwyt | Materiał może stać się bardziej zwarty lub sztywny |
| Elastyczność | Szczególnie ważna przy dzianinach i elastanie |
| Kolor | Połysk i spłaszczenie mogą zmienić wizualny odbiór odcienia |
| Powierzchnia po praniu | Pozwala ocenić trwałość uzyskanego efektu |
Najczęstsze błędy przy planowaniu procesu
Jednym z częstszych błędów jest określenie celu jedynie jako „wygładzenie materiału”. Taka informacja jest zbyt ogólna. Należy doprecyzować, czy ważniejsza jest gładkość, połysk, zmniejszenie grubości, większa zwartość czy przygotowanie powierzchni do kolejnego etapu.
Problemem może być również dobieranie parametrów wyłącznie na podstawie składu włókien. Konstrukcja, gramatura, zawartość elastanu i wcześniejsze wykończenia mogą mieć równie duży wpływ na rezultat.
Nie należy też zakładać, że mocniejszy nacisk zawsze da lepszy efekt. Zbyt intensywne kalandrowanie może nadmiernie spłaszczyć strukturę, usztywnić materiał albo ograniczyć jego naturalną elastyczność.
Błędem jest także ocenianie wyłącznie wyglądu nowej próbki. Efekt może zmienić się podczas użytkowania lub prania, dlatego trwałość powinna być sprawdzana zgodnie z rzeczywistym sposobem pielęgnacji gotowego produktu.
Ważne jest również zaplanowanie kolejności procesów. Kalandrowanie wykonane przed drukowaniem lub zastosowaniem apretury może dać inny rezultat niż przeprowadzone na końcu wykańczania.
Kalandrowanie w Mirwal
W ramach usług farbiarni i wykańczalni Mirwal realizowane jest kalandrowanie dzianin i tkanin. Proces może stanowić część szerszej realizacji obejmującej barwienie, pranie, stabilizację, apreturowanie i inne rodzaje wykańczania materiałów.
Parametry powinny być dobierane do:
- składu i konstrukcji materiału,
- oczekiwanego wyglądu powierzchni,
- docelowego chwytu,
- przeznaczenia gotowego produktu,
- pozostałych etapów procesu technologicznego.
Przed rozpoczęciem pełnej realizacji warto ustalić oczekiwany rezultat i wykonać próbę na docelowej dzianinie lub tkaninie.
Czy kalandrowanie sprawdzi się w danym projekcie?
Kalandrowanie warto rozważyć, gdy materiał ma uzyskać gładszą, bardziej równomierną, zwartą albo delikatnie połyskującą powierzchnię. Proces może również ograniczyć przestrzenność struktury i zmniejszyć grubość materiału.
Nie jest jednak rozwiązaniem odpowiednim dla każdego projektu. Jeżeli istotne są miękkość, puszystość, wyraźna struktura lub duża elastyczność, parametry muszą zostać dobrane szczególnie ostrożnie.
Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest wykonanie próby i jednoczesna ocena wyglądu, chwytu, wymiarów oraz zachowania materiału po pielęgnacji.
Kalandrowanie – najczęściej zadawane pytania
Kalandrowanie jest procesem wykańczania polegającym na przepuszczeniu dzianiny lub tkaniny pomiędzy dociskanymi walcami. Zależnie od technologii walce mogą być podgrzewane. Proces służy między innymi wygładzaniu, sprasowaniu i zmianie wyglądu powierzchni.
Dzianina może stać się gładsza, bardziej zwarta, cieńsza albo delikatnie połyskująca. Dokładny rezultat zależy od składu, konstrukcji materiału, nacisku, temperatury i prędkości prowadzenia.
Nie. Kalandrowanie służy przede wszystkim zmianie powierzchni, wyglądu i chwytu. Kompaktowanie jest ukierunkowane głównie na ograniczenie kurczliwości i poprawę stabilności wymiarowej dzianiny.
Trwałość zależy od włókien, zastosowanych parametrów, dodatkowych apretur oraz sposobu pielęgnacji. Efekt powinien zostać oceniony po uzgodnionej liczbie cykli prania.
